grensoverschrijdend gedrag op het werk

Over onze aanpak

De podiumkunstensector heeft een aantal typische kenmerken, die een invloed kunnen hebben op de dynamieken rond stress en ongewenst gedrag. 

• er zijn veel kleine organisaties, vaak ook minder formele structuren, waarin niet altijd de nodige tijd, middelen en expertise aanwezig zijn rond psychosociaal welzijn
• we werken met veel tijdelijke medewerkers
• voor artiesten is hun lichaam vaak ook hun 'instrument'

• de grens tussen professionele en persoonlijke context is niet altijd duidelijk afgelijnd (bv. drink na een première, netwerkgesprek op café, touren...)
• in de sector wordt vaak gewerkt op momenten dat veel andere mensen vrijaf hebben
• heel wat medewerkers zijn anderstalig 
• in een aantal gevallen zijn er minderjarigen aanwezig op de werkvloer
• uit de bevraging van de werkbeleving blijkt dat medewerkers over het algemeen heel geëngageerd zijn en plezier beleven aan hun werk, maar tegelijkertijd ook een hoge herstelnood ervaren
• ...

Onze missie

Rekening houdend met deze bijzondere aandachtpunten ontwikkelden wij de afgelopen jaren vanuit het Sociaal Fonds Podiumkunsten, samen met onze sociale partners (oKo, BSV en de vakbonden) en andere spelers in het veld en experten (Engagement Arts, Kunstenpunt, Idewe, Sensoa…) acties om het psychosociaal welzijn van medewerkers te bevorderen, en werkgevers te ondersteunen in het uitrollen van hun beleid rond dit thema. Alle betrokkenen, in het bijzonder medewerkers in een kwetsbare positie, moeten hun grenzen in een veilig klimaat kunnen aangeven en bespreken, zowel op als rond de scène.

Onze uitgangspunten

We nemen daarbij de welzijnswetgeving als uitgangspunt - psychosociaal welzijn is immers, naast bijvoorbeeld arbeidsveiligheid, een belangrijk onderdeel binnen dit ruimer welzijnskader.
Waar bestaande kaders vaak ontwikkeld zijn met grote, meer industriële contexten in het achterhoofd, en gericht zijn op de eerder klassieke ‘werkgever-werknemer’ relatie, proberen wij deze zo goed mogelijk te vertalen naar de context van onze sector, en hiaten in te vullen met sectorspecifieke acties.

In de acties die we uitrollen, zetten we in op reactie op en preventie van grensoverschrijdend gedrag, én willen we de kwaliteit van de communicatie en relaties op de werkvloer verbeteren. We blijven hier in de toekomst ook verder op inzetten via ons opleidingsaanbod met workshops rond verbindende communicatie, leiderschap, omgaan met grenzen, conflicthantering, ...

Onze acties

We informeren en sensibiliseren

De welzijnswetgeving was (en is vaak nog steeds) onvoldoende gekend, zowel bij werkgevers als medewerkers. Welke verantwoordelijkheden, rechten en plichten hebben de betrokkenen? Waar kan je terecht, binnen en buiten je organisatie? Wat is de rol van een Externe Dienst voor Preventie en Bescherming op het Werk?...
In het bijzonder voor flexwerkers is het vaak moeilijk om de weg te vinden. Vooral voor kleinere organisaties of minder formele structuren is het niet altijd evident om de nodige maatregelen te nemen.

We informeren werkgevers en medewerkers via verschillende kanalen en organiseren opleidingen rond diverse aspecten van psychosociaal welzijn.
 

We leiden vertrouwenspersonen op

Vertrouwenspersonen (VP) kunnen een belangrijke rol spelen in het kader van psychosociaal welzijn. Hoewel organisaties sowieso verplicht een aanspreekpunt hiervoor hebben bij hun Externe Dienst (de preventie-adviseur psychosociale risico’s, de PAPSY), en vaak niet verplicht zijn om een vertrouwenspersoon aan te duiden, zijn er heel wat redenen om dit wel te doen. Zo is een eigen medewerker vertrouwd met en in de organisatie. Dit maakt de drempel kleiner voor medewerkers om een gesprek aan te gaan. De vertrouwenspersoon kan meestal snel reageren en kort op de bal voor opvolging zorgen. De kans dat de situatie niet escaleert en informeel kan worden opgelost, vergroot daardoor. Bovendien kan de vertrouwenspersoon ook ingeschakeld worden als vertrouwelijk aanspreekpunt (VA) voor medewerkers die uit dienst zijn, zelfstandigen, vrijwilligers... Zo kunnen bv ook signalen van medewerkers die niet langer voor de organisatie werken gecapteerd worden. VP's/VA's spelen overigens ook een belangrijke rol in de preventie van burnout en andere stressgerelateerde problemen.

Het Sociaal Fonds Podiumkunsten leidt sinds 2018 jaarlijks twee groepen vertrouwenspersonen voor de sector op.
Naast de verplichte 5-daagse basisopleiding organiseren we ook supervisie- en vormingsmomenten voor vertrouwenspersonen in de sector. 

Check ons opleidingsaanbod!

We stellen een divers samengestelde pool van freelance vertrouwenspersonen ter beschikking van de sector

Voor kleinere organisaties is het niet altijd haalbaar en/of zinvol om een vertrouwenspersoon aan te stellen. In dat geval kan een (freelance) externe VP/VA een interessante piste zijn. Op de website van het Sociaal Fonds Podiumkunsten vind je de profielen van een diverse pool van mensen die deze rol opnemen. We werkten een aantal richtlijnen uit om een dergelijke samenwerking concreet vorm te geven. 

We ontwikkelden een toolbox voor werkgevers

Uiteraard is ook de rol van de werkgever en de leidinggevenden cruciaal om grensoverschrijdend gedrag te voorkomen en aan te pakken, en hier een beleid rond te ontwikkelen. Daarom ontwikkelden het Sociaal Fonds Podiumkunsten en oKo een toolbox op maat van de sector. De eerste versie dateert van 2021, de huidige versie (2026) is geïntegreerd in de ruimere preventiewebsite Ariane.

We ondersteunen organisaties in de sector in het uitvoeren van hun psychosociale risico-analyse.

In 2016 en 2022 organiseerden we een psychosociale risico-analyse op niveau van de sector onder de titel ‘bevraging van de werkbeleving’ (+link), in samenwerking met Attentia. Dit onderzoek geeft ons zicht op een aantal welzijnsindicatoren en werkaspecten op sectorniveau. Werkgevers met voldoende respondenten kunnen een organisatierapport aanvragen.
We zullen dit onderzoek herhalen in 2027.

We onderzoeken hoe we intimacy coordination kunnen inzetten om meer psychologische veiligheid te creëren in productieprocessen

Intimacy coordination  zorgt voor een veilige, ondersteunende en consensuele omgeving voor alle betrokkenen, waarbij zowel de artistieke integriteit als het welzijn van de artiesten wordt beschermd. Onder de werktitel SoS – Safer on Stage - lanceerden we  in 2024 samen met Philine Janssens en Melina Stinson een pilootproject voor een psychologisch veiliger werkklimaat op en rond het podium. We vertrokken vanuit bestaande tools en methoden van intimacy coordination en direction voor het aanbieden van een aantal workshops om artiesten (spelers en makers) en omkaderende medewerkers, te versterken in het creëren van een Safer Stage. Na een eerste workshop in 2024 volgde organiseerden we in 2025 3 gratis workshops van een volledige dag voor de ruime cultuursector, als onderdeel van actieplan tegen grensoverschrijdend gedrag in de cultuursector, met steun van de Vlaams Minister van Cultuur, onder de titel 'Staging the intimate, an introduction to consent-informed practices'. In 2026 organiseerden we een lab van een dag, én een halve dag coaching op maat, waarop organisaties in verschillende fases van een creatieproces kunnen intekenen om te ontdekken wat intimiteitscoördinatie voor hen kan betekenen. Dit gebeurde onder de nieuwe naam Safer stage, wilder art. 

lees meer

We nemen deel aan acties binnen de ruimere Cultuursector

In 2018 lanceerden de minister van Cultuur en Media een plan om grensoverschrijdend gedrag in de ruimere sector Cultuur en Media te tackelen. Hij gaf de opdracht voor een onderzoek in de sector, en maakte de nodige budgetten vrij voor aanvullende acties. Ook binnen aan dit initiatief namen we vanuit podiumkunsten actief deel. 

• In mei 2019 werden twee psychologen aangesteld binnen de Genderkamer, als extra vangnet voor de cultuur- en mediasector. In het voorjaar van 2024 werd deze rol opgenomen binnen het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag.
• Binnen het Kunstendecreet werden het ontwikkelen van een integriteitsbeleid op vlak van grensoverschrijdend gedrag, en het onderzoeken of het zinvol is om een vertrouwenspersoon aan te stellen meegenomen in de subsidieaanvragen en werkingsverslagen.

Voorjaar 2024 werden nieuwe actieplannen gelanceerd, binnen de respectievelijke sectoren Cultuur en Media. Het Sociaal Fonds Podiumkunsten gaf input, wij nemen ook actief deel aan de stuurgroep die dit plan zal uitrollen. Het volledige actieplan Cultuur kan je hier raadplegen. Het plan '24-'25 is met een jaar verlengd en loopt dus door in 2026, in de loop van dit jaar wordt bovendien gewerkt aan een nieuw actieplan.